Klasa Branchiobdelidae

U ovu klasu člankovitih crva se grupiše oko 150 vrsta. Sistematsko mesto ove grupe je diskutabilno. Naime, pojedini autori smatraju da se radi o pijavicama, a drugi da su to maločekinjasti crvi. Treći pak ovu grupu izdvajaju u zasebnu klasu u okviru filuma Annelida. To su parazitske ili komensalske životinje koje žive na telu slatkovodnih rakova. Obično se karakterišu malim dimenzijama tela koje se kreću do 1 centimetra. Telo im je izgrađeno od malog broja segmenata. Najčešće ih ima 17, ali kod nekih vrsta dolazi do fuzije pojedinih segmenata, pa te vrste imaju manji broj. Nemaju hete. Životni ciklus, ekologija i fiziologija ovih životinja je slabo proučena.

U okviru ove klase se razlikuje pet familija:

1. Familija Branchiobdellidae

2. Familija Bdellodrilidae

3. Familija Cambarincolidae

4. Familija Caridinophilidae

5. Familija Xironodrilidae

Klasa Polychaeta

Forma tela mnogočekinjastih crva je obično izdužena, a ređe kratka i zdepasta. Veličina im varira od jednog milimetra do tri metra, ali dužina najvećeg broja vrsta se kreće između 5 i 10 centimetara. Broj telesnih segmenata je različit. Kod primitivnijih vrsta koje slobodno žive telesni segmenti su jednake, dok su kod onih koje žive unutar kućica pojedini segmenti se međusobno razlikuju. Na telu ovih crva možemo razlikovati tri regiona – glava, trup i repni region. U glavenom regionu su smeštena čula vida, mirisa i antene koje imaju čulo dodira, kao i palpi koji mogu da služe za lov ili disanje. Parapodije mogu biti dvograne, a svaka grana nosi po jedan snopić čekinja koje imaju ulogu u kretanju. Kretanje se izvodi na taj način što se parapodije pomeraju prema napred i nazad, a čekinje se odupiru o neravnine na podlozi. Obično se pokretni predstavnici hrane krupnijim beskičmenjacima koje aktivno love, a sesilni se hrane organskim česticama ili sitnim životinjama koje sakupljaju, cede i filtriraju iz vode. Disanje se kod pojedinih obavlja površinom celog tela, kod drugih preko parapodija, a kod trećih pomoću razgranatih škrga. Polni sistem je gonohoristički, a polni organi su smešteni samo u određenim segmentima tela. Najveći broj vrsta ove klase naseljava morske ekosisteme, a manji broj živi u slatkoj vodi ili u vlažnom zemljištu. U okviru klase Polychaeta možemo razlikovati sledeće podklase:

1. Podklasa Aphaneura

2. Podklasa Psammodriliata

3. Podklasa Parergodriliata

4. Podklasa Scolecida

5. Podklasa Palpata

U ovaj filum životinja se grupiše oko 170 vrsta. Naseljavaju morske ekosisteme, a nađene su u svim okeanima. Žive od plićaka do dubine od oko 3000 metara. Najveći broj vrsta živi kao ektokomensali na telu morskih krinova, a manji broj vrsta su ektopoaraziti morskih krinova ili endoparaziti morskih zvezda i morskih zmijuljica. Filogenetsko mesto u okviru carstva životinja do danas nije razjašnjeno, pa zbog toga se ova grupa razmatra u literaturi kao zaseban razdeo, klasa u okviru člankovitih crva ili kao red u okviru klase mnogočekinjastih crva. Karakterišu se kratkim, spljoštenim telom bez jasne segmentacije, a glava nije izražena. Ždrelo se izbacuje kroz otvor koji se nalazi na prednjoj strani tela. Pored otvora, na prednjem delu se nalaze i pet pari kratkih parapodija. Površina tela je prekrivena trepljastim epitelom. Samo na nekim delovima treplje su redukovane. Crevo se karakteriše prisustvom divertikuluma. Hrane se sisanjem telesnih tečnosti domaćina. Polni sistem je gonohoristički, a razviće se obavlja preko larve trohofore koja je jako slična onoj koja karakteriše predstavnike klase Polychaeta. Pojedini zoolozi smatraju da su razlike između vrsta grupe Myzostomida i ostalih mnogočekinjastih crva nastale usled parazitskog načina života formi ovog razdela. Drugi pak smatraju da je grupa Myzostomida srodnija sa razdelom Platyhelminthes. Filum obuhvata dva reda:

1. Red Proboscidea

2. Red Pharyngidea

Klasa Anthozoa

Predstavnici ove klase žarnjaka naseljavaju samo morske ekosisteme. Imaju samo polipoidnu formu, solitarnu ili kolonijalnu, koja na prvi pogled liči na cvet. Telo im je cilindričnog oblika, radijalne simetrije sa naznakama bilateralne. Usnim otvor je u obliku pukotine oko koje se nalazi venac pipaka. Smešten na slobodnom kraju i nastavlja se na gastrovaskularnu duplju. Mezogleja je dosta složena, a u njenoj izgradnji učestvuje veliki broj ćelija. Ždrelo se diferencira kao invaginacija telesnog zida u gastrovaskularnu duplju. Kod najvećeg broja predstavnika je diferenciran spoljašnji i unutrašnji skelet. Vrste koje solitarno žive nemaju skelet. Skelet je najčešće izgrađen od kalcijum-karbonata, a u manjem broju slučajeva od rožne materije. Pojedini korali u skeletu sadrže prilične količine joda. U okviru klase se izdvajaju dve podklase:

1. Podklasa Octocorallia

2. Podklasa Hexacorallia

Filum Lobatocerebrida

U okviru ovog razdela se nalaze četiri vrste koje su grupisane u rod Lobatocerebrum. Ove životinje su prvi put opisane 1980. godine kada su svrstane u mnogočekinjaste crve sa statusom familije. Naseljavaju morske sedimente u severnom Atlantiku i Crvenom moru. Dužina tela im se kreće između dva i četiri milimetra. Na prvi pogled liče na slobodnoživeće pljosnate crve, ali građa njihovog telesnog zida, crevnog sistema i muškog polnog sistema ukazuju na srodstvo sa člankovitim crvima gde su dugo bili svrstavani. Cela površina tela im je prekrivena trepljastim epitelom. Studije njihove ultrastrukture pokazuju da nema naznaka segmentacije mezoderma ili celomske duplje. Ekskretorni sistem je protonefridijalnog tipa.

Filum Pogonophora

Do danas je opisano oko 120 vrsta koje naseljavaju gotovo isključivo veće dubine mora i okeana. Prvi primerci ovih životinja su otkriveni 1900. godine u moru oko Indonezije. Razlog za njihovo relativno kasno otkrivanje su staništa na kojima žive, a to su velike dubine okeana. Prvi zoolog koji ih je izdvojio u zaseban razdeo je Ivanov i to nakon 55 godina od njihovog otkrića. To su bentosni organizmi čije je telo crvolikog oblika i smešteno u kutikularnu cevčicu koju luči epidermis. Telo je podeljeno na tri dela: prozomu, mezozomu i metazomu. Na prozomi je diferenciran glaveni režanj koji se karakteriše prisustvom venca tentakula. Telesni zid čini jednoćelijski epitel u kome se nalaze brojne žlezdane ćelije. Ispod epidermisa se nalazi sloj kružne muskulature, a ispod nje deblji sloj uzdužne muskulature. Ispod troslojnog telesnog zida se nalazi celom koji nastaje enterocelno. Crevni sistem nije razvijen, a njegovu funkciju preuzimaju tentakule koje kada su u funkciji formiraju vantelesnu duplju u kojoj se odvija varenje hrane. Respiratorni sistem nije razvijen, a disanje se odvija preko cele površine tela. Transportni sistem je dobro razvijen, zatvorenog je tipa. Transportna tečnost ovih životinja je crvene boje jer sadrži hemoglobin. Ekskretorni sistem je građen od para celomodukata koji je smešten u prozomi. Nervni sistem je slabo razvijen i građeno od moždane mase koja se nalazi u prozomi. Od moždane mase se prema tentakulama pružaju nervi, a u suprotnu stranu sa ventralne strane se pruža nervna vrpca. Čula su slabo razvijena. Na tentakulama imaju taktilna čula, a duž tela hemijska. Polni sistem je gonohorističkog tipa. Polni dimorfizam nije do danas utvrđen.

Filum je podeljen na dve klase:

1. Klasa Frenulata

2. Klasa Afrenulata

Filum Onychophora

Ovo je stara grupa beskičmenjaka koja je predstavljena sa oko 160 recentnih vrsta. Naseljavaju tropske i suptropske predele, a vezani su uglavnom za vlažne ekološke niše. Iako nemaju ekonomski značaj, relativno su dobro proučene zbog toga što se veliki broj zoologa bavi njihovom evolucijom. Telo adulta je po obliku slično telu gusenica – okruglo je i segmentisano. Nejasno se može podeliti na dva dela – glavu i trup. Usta su okružena sa većim brojem ovalnih režnjeva. Na svakom segmentu trupa se nalazi po jedan par ekstremiteta. Telesni zid je građen od troslojne tanke kutikule koju luči epidermis. Kutikula je izgrađena uglavnom od hitina. Ispod epidermisa se nalazi sloj kružnih mišića, a ispod sloj uzdužnih mišića. Crevni sistem je u obliku prave cevi koja je diferencirana na usta, ždrelo, jednjak, srednje i zadnje crevo. Kanali pljuvačnih žlezda se izlivaju u usnu duplju. Ove životinje se hrane sitnim beskičmenjacima kao što su gliste, larve insekata i mekušci. Respiratorni sistem je izgrađeno od traheja. Transportni sistem je otvorenog tipa. Ekskretorni sistem je metanefridijalan. Nervni sistem je građen od trodelnog mozga od koga polaze okoloždrelni konektivi koji se spuštaju na ventralnu stranu i nastavljaju u dve uzdužne vrpce.Polni sistem je gonohoristički. Kod većine predstavnika je izražen polni dimorfizam.

U okviru filuma Onychophora se razlikuju dva reda:

1. Red Paronychophora

2. Red Euonychophora

Virusoidi

Prilikom istraživanja viroida otkriveni su novi acelularni organizmi koji su nazvani virusoidi (virusni sateliti). Od viroida se razlikuju po građi i načinu razmnožavanja. Virusoidi za razliku od viroida, maju manje molekule RNK koji su jednolančani i cirkularni, a slično njima ne poseduju proteinski kapsid. Ovi organizmi učestvuju u patogenezi nekih bolesti biljaka. Viroidi za replikaciju koriste ćelijske mehanizme dok se virusoidi razmnožavaju u citoplazmi koristeći ćelijsku RNK, zavisnu RNK-polimerazu ili RNK-polimerazu koju kodira neki pomoćni (helper) virus. Znači, njihovo razmnožavanje zavisi od koinfekcije ćelije domaćina sa helper virusom.

Viroidi

Viroidi su subviralne partikule koje su sitnije od virusa i karakterišu se prostijom građom. Ovi organizmi su izgrađeni samo od jednolančane RNK koja je duga oko 50 nm, a molekulska masa joj se kreće između 50.000 i 120.000 daltona. Molekul RNK može biti linearan ili cirkularan. Iako je RNK viroida jednostruka, na pojedinim mestima može doći do sparivanja komplementarnih baza, pa se formira sekundarna struktura, koja je dvolančana. Zbog toga ceo molekul viroida liči na ukosnicu. Sadrži između 250 i 400 baza sa visokim postotkom guanina i citozina. Osetljivi su na delovanje ribonukleaza, a otporni su na organske rastvarače, povišenu temperaturu, dezoksiribonukleaze i enzime koji razgrađuju proteine. Dugo vremena nije bilo jasno kako se RNK viroida replikuje zbog toga što tako mali broj nukleotida ne može sadržati genetske informacije. Naime, za replikaciju acelularnih organizama je neophodna virus-specifična polimeraza, a za njenu sintezu je neophodna RNK molekulske mase oko 300.000 daltona, odnosno najmanje 1000 nukleotida. RNK viroida koji je izgrađen od nekoliko stotina nukleotida ne može sintetisati polimerazu, a nije primećeno ni da za razmnožavanje koriste pomoćni virus. Zbog toga se predpostavljalo da za replikaciju koriste ćelijsku DNK zavisnu RNK-polimerazu i da njihov genom ne deluje ka iRNK. Međutim, novija istraživanja su utvrdila da se viroidi replikuju u jedru ćelije domaćina pomoću domaćinove RNK-polimeraze II, pri čemu RNK viroida služi kao matrica. Mehanizam patogenosti ovih organizama još uvek nije razjašnjen. Predpostavlja se da ometaju regulaciju ekspresije gena domaćina ili sprečavaju pravilno isecanje i spajanje introna. Nemogućnost ekspresije gena neophodnih za normalno funkcionisanje ćelije je krajnji rezultat prisustva viroida u ćeliji. Još uvek je nedovoljno poznat način njihovog oslobađanja iz ćelije, kao ni način prenošenja i ulaska u ćeliju domaćina.

Filum Tardigrada

Ovo je mali filum beskičmenjaka koji obuhvata oko 950 vrsta. Žive na vlažnim mestima na kopnu, slatkim vodama, a pronađen je i manji broj marinskih predstavnika. Dimenzije tela se kreću između 0,1 i 1,2 milimetra. Telo se karakteriše bilateralnom simetrijom, cilindričnim oblikom i prisustvom segmentacije, a građeno je od četiri segmenta i dela koji se nalazi napred. U prednjem delu se nalazi krupna moždana ganglija, ali ovaj deo nije posebno izdvojen u glavu. Telesni zid je građen od kutikule, epidermisa i mišićnog sloja. Kutikula je tanka i albuminoidne prirode, ne sadrži hitin i voštane komponente zbog čega je vrlo porozna za vodu. Ispod kutikule se nalazi jednoslojni epidermis koji se sastoji od malog i konstantnog broja ćelija. Mišićni sistem je slabo razvijen i građen je od pojedinačnih mišićnih snopova koji imaju kružni i uzdužni raspored. Telesna duplja je miksocel i smeštena je ispod telesnog zida. Crevni sistem je izgrađen od usta, ždrela, jednjaka, srednjeg i zadnjeg creva. U ustima se nalazi par stileta koji su kutikularne prirode. Pomoću ovih struktura probijaju zidove biljnih ćelija iz kojih usisavaju hranu. Kanali pljuvačnih žlezda se ulivaju u usnu šupljinu. Većina predstavnika se hrani isisavanjem biljnih sokova, a manji broj se hrani isisavanjem telesnih tečnosti sitnih beskičmenjaka. Respiratorni i krvni sistem nijsu razvijeni, a ekskretornu funkciju kod većine vrsta obavljaju izraštaji na crevu koji se nazivaju Malpigijevi sudovi. Nervni sistem je lestvičastog tipa. Polni sistem je gonohoristički. Kod terestičnih vrsta je veoma izražen polni dimorfizam. Naime, mužjaci su znatno manjih dimenzija od ženki.

U okviru ovogfiluma se obično izdvajaju tri jasno definisane klase:

1. Klasa Heterotardigrada

2. klasa Mesotardigrada

3. Klasa Eutardigrada